Raport_2010_PL_SG
Teraz jesteś w: Strona głównaZobacz wszystkie w raporcie › CV sławnych chemików
dopasuj rozmiar czcionki: A A A

CV sławnych chemików

Międzynarodowy Rok Chemii

Bez chemii trudno sobie wyobrazić współczesną cywilizację. Środki czyszczące, leki czy paliwa nie istniałyby bez złożonych procesów chemicznych, wykorzystywanych na każdym etapie produkcji przemysłowej. Wiele przedmiotów codziennego użytku, takich jak blaty kuchenne, talerze, wykładziny ścienne i dywanowe, tkaniny, a nawet obudowy komputerów i telefonów komórkowych, to produkty nowoczesnej chemii. Kryje się ona niemal w każdym przedmiocie i produkcie, z jakim mamy do czynienia w codziennym życiu. Nawet spożywane przez nas jedzenie jest w istotnej części przetworzone chemicznie, a jego podstawowe składniki zostały wyprodukowane dzięki nawozom sztucznym, zawierającym precyzyjnie kontrolowane ilości pierwiastków sprzyjających wzrostowi roślin. „Nawozy sztuczne są tak ważne dla naszej cywilizacji, że gdyby nagle wycofano je z użycia, w ciągu roku z głodu umarłby prawdopodobnie co trzeci-czwarty człowiek na świecie” – podkreśla prof. dr hab. Robert Hołyst z Instytutu Chemii Fizycznej PAN.

źródło: Instytut Chemii Fizycznej (PAN) – www.ichf.edu.pl


Maria Skłodowska-CurieMARIA SKŁODOWSKA-CURIE (1867–1934)

Urodziła się 7 listopada 1867 r. w Warszawie, zmarła 4 lipca 1934 r. w Passy.

Wybitna polska fizyczka i chemiczka polska żyjąca i pracująca we Francji, pierwsza kobieta będąca profesorem Sorbony, żona Piotra Curie. Wraz z nim, w 1898 r. odkryła rad i polon. Współtwórczyni nauki o promieniotwórczości (wprowadziła nazwę radioaktywność), autorka pionierskich prac z fizyki i chemii jądrowej.

Dwukrotna laureatka, a zarazem pierwsza kobieta, która otrzymała Nagrodę Nobla – w 1903 r. wraz z mężem za badania nad odkrytym przez Henri Becquerela zjawiskiem promieniotwórczości naturalnej (z fizyki) oraz w 1911 r. za pracę nad właściwościami chemicznymi i fizycznymi polonu i radu oraz za prace dotyczące metod wyodrębniania, oczyszczania i pomiaru aktywności pierwiastków promieniotwórczych (z chemii). W 1910 r. opublikowano jej pod- stawową pracę o promieniotwórczości, w tym samym roku otrzymała (z pomocą francuskiego chemika André-Luisa Debierne) metaliczny rad.

Nagrodę Nobla w 1935 r. otrzymali także jej córka Irène Joliot-Curie wraz z mężem Frédérikiem, co sprawia, że rodzina Curie otrzymała najwięcej nagród Nobla.

W 1914 r. założyła Instytut Radowy w Paryżu, w którym pracowała do śmierci. Z jej inicjatywy w 1932 r. powstał Instytut Radowy w Warszawie.


Jan ZehJAN ZEH (1817–1897)

Urodził się 2 lipca 1817 r. w Łańcucie, zmarł 25 stycznia 1897 r. w Borysławiu. Pochodził z rodziny węgierskiej, osiadłej od dwóch pokoleń w Małopolsce.

Po ukończeniu gimnazjum rozpoczął praktykę aptekarstwa w aptece w Samborze, gdzie po raz pierwszy zetknął się z ropą naftową. W 1844 r. rozpoczął studia farmaceutyczne na Uniwersytecie Wiedeńskim, gdzie w 1847 r. uzyskał dyplom magistra farmacji.

W 1853 r. we Lwowie, w aptece „Pod Złotą Gwiazdą”, prowadził doświadczenia rozszczepienia ropy na osobne frakcje: benzynową, naftową i mazutowe resztki, w wyniku których wynalazł destylat naftowy, który świecił w lampach skonstruowanych przez lwowskiego blacharza Adama Bratkowskiego.

We własnym sklepie naftowym, we Lwowie, od 1853 r. produkował naftę, smary i świece parafinowe.


Ignacy ŁukasiewiczIGNACY ŁUKASIEWICZ (1822–1882)

Urodził się w marcu 1822 r. w Zadusznikach, zmarł w styczniu 1882 r. w Chorkówce – farmaceuta, wynalazca lampy naftowej i pionier przemysłu naftowego w Europie.

Po ukończeniu w rzeszowskim gimnazjum czterech klas, z braku pieniędzy na dalszą naukę od 1832 r. podjął praktykę aptekarską w Łańcucie. Cztery lata później zdał egzamin, w wyniku którego otrzymał tytuł pomocnika aptekarskiego. W 1850 r. rozpoczął studia na Uniwersytecie Jagiellońskim, przy którym działało dwuletnie studium farmaceutyczne. W 1852 r. wyjechał do Wiednia, gdzie uzyskał tytuł magistra farmacji. Jego praca magisterska nosiła tytuł "Baryta et Anilinum".

W 1852 r. w laboratorium przy aptece Piotra Mikolascha „Pod Złotą Gwiazdą” we Lwowie, na zlecenie jej właściciela, przeprowadził destylację ropy naftowej.

Rok później skonstruował pierwszą lampę naftową, której użył do oświetlenia wystawy w aptece, a 31 lipca 1853 r. wprowadził takie oświetlenie w szpitalu powszechnym we Lwowie. Odkrycie lampy naftowej było bardzo ważnym osiągnięciem. Wiązało się z próbami otrzymania paliwa wydajniejszego oraz tańszego niż dotychczas stosowane gatunki olejów i ich mieszanin. W 1854 r. założył w Bóbrce koło Krosna pierwszą w Polsce i na świecie kopalnię ropy naftowej, dwa lata później w Ulaszowicach pod Jasłem - pierwszą rafinerię.

Obecnie, w Bóbrce istnieje Skansen – Muzeum Przemysłu Naftowego im. Ignacego Łukasiewicza, gdzie mieszczą się ekspozycje związane z rozwojem przemysłu naftowego.


Witold BroniewskiWITOLD BRONIEWSKI (1880–1939)

Urodził się 15 października 1880 r. w Pskowie.

Metaloznawca, metalurg, studiował matematykę, elektrotechnikę, fizykę i chemię, uczeń m.in. M. Skłodowskiej-Curie na Uniwersytecie Paryskim (1908-1911). W latach 1914-1919 był wykładowcą metalografii na Uniwersytecie Paryskim, od 1919 r. do 1920 r. profesorem Politechniki Lwowskiej, w okresie 1920-1939 wykładał jako profesor na Politechnice Warszawskiej.

Prowadził badania w zakresie metalografii i fizykochemii metali, a także obróbki plastycznej i cieplnej. Pionier polskich badań nad zjawiskiem pełzania metali.

W 1920 r. założył Akademię Nauk Technicznych (1928-1936 – sekretarz generalny). Od maja do września 1926 r. był ministerem robót publicznych.

Niektóre prace: „Recherches sur les propriétés électriques des alliages d'aluminium” (1911 r.), „Zasady metalografii” (1921r.), „Travaux pratiques de metallographie” (1930 r.), „Sur l'ecronissage du fer” (1931 r.).


Stanisław PiłatSTANISŁAW PILAT (1881–1941)

Urodził się w 1881 r. we Lwowie. – polski chemik, profesor na wydziale Technologii Nafty i Gazów Ziemnych Politechniki Lwowskiej (od 1924 r.).

Prowadził badania nad składem polskiej ropy naftowej i technologią jej przeróbki, katalitycznym uwodornianiem węglowodorów gazowych, polimeryzacją alkenów, budową olejów smarowych, wykorzystaniem odpadów porafinacyjnych. Usiłował otrzymać syntetyczną benzynę. Opracowana przez niego metoda frakcjonowania mieszanin naftowych na zimno jest obecnie stosowana w USA. Opracował również proces produkcji sadzy z gazu ziemnego.

Aresztowany przez Niemców, w nocy z 3 na 4 lipca 1941 r. wraz z grupą 25 profesorów Politechniki Lwowskiej i Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie został tej samej nocy rozstrzelany na Wzgórzach Wuleckich.


Stanisław BretsznajderSTANISŁAW BRETSZNAJDER (1907–1967)

Urodził się 19 lipca 1909 r. w Mikołajewie nad Morzem Czarnym. Wybitny uczony i nauczyciel, był prekursorem matematycznego opisu wyników badań doświadczalnych i twórcą oryginalnej polskiej szkoły technologii chemicznej.

W 1931 r. został asystentem w Katedrze Technologii Chemicznej Nieorganicznej Politechniki Warszawskiej. Od 1936r. prowadził wykłady z technologii cementu i materiałów wiążących, elektrochemii technicznej oraz podstaw procesów przemysłowych, który to przedmiot był początkiem powstającej nowej dyscypliny – inżynierii chemicznej.

W 1949 r. objął Katedrę Projektowania Technologicznego w Politechnice Warszawskiej. Była to nowoczesna, nie tylko w skali krajowej, placówka dydaktyczno-badawcza, gdzie rozwijał oryginalne koncepcje projektowania procesu chemicznego, zasad technologicznych, modelowania i powiększania skali, kinetyki reakcji kontaktowych i topochemicznych. Jako pierwszy w Polsce prowadził wykłady z zagadnień projektowania reaktorów chemicznych. Jego pasją był proces otrzymywania metalicznego glinu z surowej gliny.


Wojciech Alojzy ŚwiętosławskiWOJCIECH ALOJZY ŚWIĘTOSŁAWSKI (1881–1968)

Urodził się 21 czerwca 1881 r. we wsi Kiryjówka na Wołyniu (Ukraina).

Wybitny fizykochemik, kierownik Katedry Chemii Fizycznej Politechniki Warszawskiej, wykładowca (1918-1929) na Uniwersytecie Warszawskim. Pokazał, że ciepła spalania węglowodorów alifatycznych są w przybliżeniu wielkościami addytywnymi.

Zaproponował i wprowadził pierwszy międzynarodowy wzorzec fizykochemiczny – kwas benzoesowy. Substancja ta na mocy decyzji Międzynarodowej Unii Chemii Czystej i Stosowanej (IUPAC) została wzorcem ciepła spalania. Wynalazł wiele przyrządów pomiarowych o dużej dokładności (adiabatyczne mikrokalorymetry, ebuliometry i kriometry), niektóre z nich są nadal używane. Świętosławski wniósł bardzo duży wkład w badania dotyczące chemii węgla i koksu. Wiele opracowanych przez niego technologii zostało wdrożonych do praktyki przemysłowej.


Ignacy MościckiIGNACY MOŚCICKI (1867–1946)

Urodził się 1 grudnia 1867 r. w Mierzanowie – wybitny chemik, prezydent Rzeczypospolitej Polskiej w latach 1926-1939.

W 1891 r. ukończył chemię na politechnice w Rydze. W 1892 r. emigrował do Londynu, tam kontynuował studia w Technical College w Finsbury i w Patent Library. Pracował we Fryburgu w Szwajcarii, dokonując wielu wynalazków.

W 1912 r. został powołany na Katedrę Chemii Fizycznej i Elektrochemii Technicznej Politechniki Lwowskiej (do 1925) i Warszawskiej (1925-1926). Był członkiem Polskiej Akademii Umiejętności, od 1930 r. członkiem Towarzystwa Naukowego Warszawskiego oraz członkiem honorowym Polskiego Towarzystwa Chemicznego. Autor ponad 60 prac naukowych i patentów. Jego najważniejszym osiągnięciem naukowym było opracowanie przemysłowej metody otrzymywania kwasu azotowego z powietrza przez syntezę tlenków azotu w łuku elektrycznym. Prowadził prace związane z organizacją przemysłu chemicznego w niepodległej Polsce. Pełnił także funkcję rektora Politechniki Lwowskiej.

Dzięki poparciu Józefa Piłsudskiego został wybrany w 1926 r. prezydentem RP. 17 września 1939 r. został internowany do Rumunii, a 30 września tego samego roku przekazał urząd prezydenta. W grudniu 1939 r. przeniósł się do Szwaj-carii, gdzie spędził ostatnie lata swego życia.


Jędrzej ŚniadeckiJĘDRZEJ ŚNIADECKI (1768–1838)

Urodził się w 1768 r. w Rydlewie koło Żnina, zmarł w 1838 r. w Wilnie – chemik, lekarz, filozof, biolog, publicysta, nazywany ojcem chemii polskiej. Profesor Szkoły Głównej w Wilnie: na Wydziale Chemii (1797-1822), oraz WydzialeMedycyny (1826-1832), od 1832 r. profesor Akademii Medyczno-Chirurgicznej w Wilnie. Współzałożyciel i od 1819 r. prezes Towarzystwa Szubrawców, założyciel Towarzystwa Lekarskiego Wileńskiego.

Pracował nad teorią procesów rozpuszczania. Odkrył ruten (nazwany przez niego westem w pracy „Rozprawa o nowym metalu w surowej platynie odkrytym”, 1808 r.), odkrycie nie zostało jednak oficjalnie potwierdzone.

W poglądach filozoficznych zwolennik empiryzmu i materializmu francuskiego oświecenia oraz koncepcji „zdrowego rozsądku” szkockiej szkoły filozoficznej. Twórca polskiego słownictwa chemicznego, napisał pierwszy oryginalny podręcznik chemii w języku polskim, wprowadził pojęcie przemiany materii „Nowatorska Teoria jestestw organicznych” (1804-1811), która znacznie wyprzedziła rozwój nauk przyrodniczych – miała wiele wydań, także obcojęzycznych.

Był również krzewicielem higieny i dietetyki oraz pionierem wychowania fizycznego w Polsce.

 

 KAROL OLSZEWSKI & ZYGMUNT WRÓBLEWSKI

Karol Olszewski

Karol Olszewski (1846-1915).

Twórca polskiej i światowej kriogeniki, fizyk i chemik, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego. Członek Akademii Umiejętności w Krakowie. Przyczynił się do rozwoju rentgenografii.

   

 

 

  

 

Zygmunt Wróblewski

Zygmunt Wróblewski (1845-1888).

Polski badacz – fizyk. Członek Akademii Umiejętności, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego (od 1882 r.). Zajmował się badaniem właściwości gazów i metali w niskich temperaturach oraz dyfuzją gazów. Wyznaczył temperatury krytyczne szeregu gazów, w tym parametry krytyczne wodoru.

Karol Olszewski i Zygmunt Wróblewski prowadzili badania nad skropleniem powietrza. W 1883 r. dokonali pierwsze-go na świecie skroplenia tlenu oraz azotu. Później obaj uczeni zestalili także dwutlenek węgla i metanol. Użyli do tego celu kaskadowej metody skraplania gazów pod zmniejszonym ciśnieniem, w której kolejne skroplone i wrzące gazy obniżały temperaturę dla kolejnych skropleń w niższych temperaturach. Dzięki wspólnym osiągnięciom obaj uczeni często są wymieniani razem.




Wiktor KemulaWIKTOR KEMULA (1902–1985)

Urodził się 6 listopada 1902 r. w Izmaił – wybitny polski chemik, twórca polskiej szkoły polarografii.

Profesor Uniwersytetu we Lwowie (1936-1941), kierownik Katedry Chemii Nieorganicznej Uniwersytetu Warszaw-skiego (1945-1968), kierownik Zakładu Fizykochemicznych Metod Analitycznych w Instytucie Chemii Fizycznej PAN w Warszawie (1952-1972), członek Towarzystwa Naukowego Warszawskiego (od 1945) i jego prezes w latach 1981-1985. Członek Polskiej Akademii Umiejtności od 1950 r., Polskiej Akademii Nauk od 1956 r., Międzynarodowej Unii Chemii Czystej i Stosowanej (1947-1985). Prezes Polskiego Towarzystwa Chemicznego (1955-1959, 1972-1974).

Członek wielu zagranicznych towarzystw chemicznych, m.in. American Chemical Society (od 1938 r.) i Royal Society of Chemistry (od 1979 r.). Doktor honoris causa Uniwersytetu Warszawskiego.

Redaktor czasopism: „Roczniki Chemii” i „Chemia Analityczna”.

Twórca polskiej szkoły polarografii. Szereg prac poświęcił zjawiskom fizykochemicznym towarzyszącym analizie polarograficznej. Wprowadził istotne modyfikacje do tej metody, dając początek woltamperometrii cyklicznej i oscylo-grafii katodowej. Badał mechanizm redukcji związków organicznych, właściwości związków kompleksowych, wpływ substancji powierzchniowo czynnych na procesy elektrodowe, utlenianie amalgamatów.

Metody analityczne opracowane przez Wiktora Kemulę znalazły zastosowanie w badaniach wielu produktów technicznych (np. materiałów reaktorowych) oraz w badaniach klinicznych i farmaceutycznych.


Kazimierz FunkKAZIMIERZ FUNK (1884–1967)

Urodził się 23 lutego 1884 r. w Warszawie, tam też ukończył gimnazjum. Studiował biologię w Genewie, a następnie chemię w Bernie (Szwajcaria), gdzie w 1904 r. uzyskał doktorat. Jako biochemik, większość swoich badań zrealizował w Instytucie Pasteura w Paryżu, a także w Niemczech i Wielkiej Brytanii.

Sprawował funkcję kierownika oddziału biochemii Państwowego Zakładu Higieny w Warszawie, ostatnie lata życia spędził w USA.

Jest twórcą pojęcia witaminy, które wprowadził w 1912 r. (z łac. vita = życie + amina), a także twórcą nauki o tych związkach. Po długotrwałych i żmudnych doświadczeniach na szczurach i gołębiach odkrył i wyodrębnił pierwszą witaminę – witaminę B, wykrył ją później w różnych pokarmach, m.in. w drożdżach i mleku. Napisał dzieło „Die Vitamine” o właściwościach i niedoborze witamin, jako przyczynie wielu chorób.

Kazimierz Funk prowadził także prace nad wyizolowaniem insuliny oraz kwasu nikotynowego. W ostatnim okresie życia pracował nad przyczynami chorób nowotworowych.


Andrzej SadlejANDRZEJ SADLEJ (1941–2010)

Urodził się w 1941 r. w Lublinie, zmarł w 2010 r. Jego kariera naukowa rozpoczęła się na wydziałach nauk ścisłych Uniwersytetu Warszawskiego i Jagiellońskiego, gdzie studiował chemię. W 1964 r. uzyskał stopień naukowy doktora. W 1972 r. został doktorem habilitowanym w zakresie chemii teoretycznej na Uniwersytecie Jagiellońskim.

Od 1996 r. związał się z Wydziałem Chemii Uniwersytetu Mikołaja Kopernika gdzie był założycielem i kierownikiem Zakładu Chemii Kwantowej. Był jednym z najwybitniejszych chemików kwantowych naszych czasów. Opublikował ponad 250 prac naukowych. Do kanonu współczesnej chemii kwantowej weszły prace opublikowane w latach dziewięćdziesiątych w Journal Physical Chemistry, Collection of Czechoslovak Chemical Communications, Theoretica Chimica Acta, Chemical Physics.

Był związany z najlepszymi ośrodkami naukowymi w kraju i za granicą. Między innymi: Instytutu Chemii Organicznej PAN w Warszawie, Uniwersytetem w Arhus (Dania), w Lund (Szwecja), w Sheffield (Wielka Brytania) oraz Uniwersytetem Florida (USA).


Włodzimierz KołosWŁODZIMIERZ KOŁOS (1928–1996)

Urodził się w 1928 r. w Pińsku. Wybitny polski fizyk i chemik, profesor Instytutu Badań Jądrowych (1961-1966) oraz Uniwersytetu Warszawskiego, członek Polskiej Akademii Nauk, pierwszy laureat nagrody Międzynarodowej Akademii Nauk Kwantowo-Molekularnych, naukowej nagrody PTCh im. W. Świętosławskiego.

Jeden z twórców współczesnej chemii kwantowej. Zaproponował po raz pierwszy ogólne podejście do problemu trzech cząstek oddziałujących kulombowsko, wykonał dokładne obliczenia komputerowe dla cząsteczki wodoru. Współautor pierwszego, dokładnego adiabatycznego i relatywistycznego podejścia do cząsteczki H2 oraz obliczeń: energii stanów quasi związanych HeH+, przekroju czynnego rozpraszania elektronów na H2 , widma energetycznego rozpadu cząsteczki trytu oraz poziomów energetycznych molekuły mionowej.


Michał SędziwójMICHAŁ SĘDZIWÓJ (1566–1636)

Michał Sędziwój herbu Ostoja (łac. Sendivogius Polonus), urodził się 2 lutego 1566 r. w Łukowicy, zmarł w 1636 r. w Krawarze.

Słynny polski XVII-wieczny alchemik, naukowiec, filozof i dyplomata. Studiował w Krakowie, Lipsku, Wiedniu i Altdorfie, następnie pracował na dworze cesarza Rudolfa II w Pradze. W 1559 r. powrócił do kraju i dostał się na dwór Zygmunta III Wazy. Prowadził prace alchemiczne w Krzepicach. Zabiegali o niego możni i królowie, wierząc, że posiadł zdolność zamieniania metalu w złoto. Żaden z Polaków, w tych czasach, nie mógł równać się z nim popularnością w Europie.

Autor słynnych dzieł alchemicznych, m.in. wydawanego pod różnymi tytułami i tłumaczonego na wiele języków traktatu alchemicznego „Tractatus de lapide philosophorum i Cosmopolitani novum lumen chymicum” (O kamieniu filozoficznym, 1604 r.). Opracował metody otrzymywania wielu metali, badał również sole i siarkę.

Dziś wiemy, że to właśnie on jako pierwszy odkrył tlen nazywając go tajemniczym pokarmem życia. Wtedy jednak nie kojarzono go z odkryciem tlenu, ale z tajemniczą wiedzą o produkcji złota. Za życia otaczała Sędziwoja opinia wielkiego alchemika i maga, w rzeczywistości był twardo stąpającym po ziemi naukowcem, posługującym się w badaniach klasycznym empiryzmem.


Marki Grupy ORLEN