Raport_2011_PL_finanse
Teraz jesteś w: Strona głównaFinanse › Istotne czynniki ryzyka rynkowego
dopasuj rozmiar czcionki: A A A

Istotne czynniki ryzyka rynkowego

Ryzyka działalności

Ryzyko kredytowe

Grupa ORLEN prowadząc działalność handlową realizuje sprzedaż produktów i usług dla podmiotów gospodarczych z odroczonym terminem płatności. W rezultacie Grupa ORLEN jest narażona na ryzyko kredytowe związane z nieuregulowaniem przez kontrahentów należności za dostarczone produkty i usługi.

W celu zminimalizowania powyższego ryzyka oraz utrzymania możliwie najniższego poziomu kapitału obrotowego Grupa ORLEN stosuje procedurę przyznawania limitu kredytu kupieckiego dla kontrahentów kupujących z odroczonym terminem płatności. Procedura obejmuje indywidualną ocenę kontrahenta pod kątem ryzyka kredytowego oraz określenie formy zabezpieczenia udzielanego kredytu kupieckiego.

Poziom należności kontrahentów Grupy ORLEN jest regularnie kontrolowany i w przypadku wystąpienia należności przeterminowanych zgodnie z obowiązującymi procedurami następuje wstrzymanie sprzedaży oraz rozpoczęcie procedury windykacji. Dodatkowo, część należności jest ubezpieczana w ramach zorganizowanych programów ubezpieczenia kredytu kupieckiego.

Ryzyko kredytowe, wynikające z aktywów z tytułu dodatniej wyceny instrumentów pochodnych, jest uważane za niskie z uwagi na fakt, iż wszystkie transakcje zawierane są z bankami o wysokim ratingu kredytowym. Jednym z istotnych parametrów wyboru banku jest posiadanie ratingu na poziomie nie mniejszym niż A.

Szczegółowe informacje dotyczące ryzyka kredytowego zostały przedstawione w nocie 33.7 do Skonsolidowanego Sprawozdania Finansowego za 2011 rok.

Ryzyko płynności

Grupa ORLEN narażona jest na ryzyko utraty płynności związane ze zdolnością do terminowego regulowania zobowiązań.

Do monitorowania poziomu płynności Grupa ORLEN stosuje wskaźnik płynności bieżącej liczony jako relacja aktywów obrotowych do zobowiązań krótkoterminowych. Na dzień 31 grudnia 2011 roku wskaźnik płynności bieżącej wyniósł 1,5 w porównaniu z 1,3 na dzień 31 grudnia 2010 roku.

Dla zminimalizowania ryzyka związanego z utratą płynności Grupa ORLEN korzysta z zewnętrznych źródeł finansowania w postaci otwartych linii kredytowych. Na dzień 31 grudnia 2011 roku maksymalne możliwe zadłużenie z tytułu zawartych umów kredytowych wynosiło 20 899 193 tys. zł. Do wykorzystania na dzień 31 grudnia 2011 roku i pozostało 7 562 831 tys. zł.

W celu zapewnienia dodatkowego źródła środków potrzebnych do zabezpieczenia swojej płynności finansowej Grupa ORLEN korzysta z Programu emisji obligacji uruchomionego w 2007 roku. Emisje obligacji umożliwiają wyjście poza tradycyjny rynek bankowy i pozyskanie środków od innych instytucji finansowych, korporacji czy osób fizycznych. Program emisji obligacji jest również wykorzystywany do zarządzania płynnością w ramach jednostek Grupy ORLEN na rynku krajowym i zagranicznym.

W celu wsparcia procesów zarządzania płynnością w Grupie ORLEN funkcjonują również systemy koncentracji środków finansowych („cash pool”) – złotówkowy system obejmujący na dzień 31 grudnia 2011 roku 22 spółki Grupy ORLEN oraz międzynarodowy system koncentracji środków w walutach EUR, USD i zł prowadzony w banku zagranicznym dla PKN ORLEN oraz zagranicznych spółek Grupy ORLEN (ORLEN Finance AB, AB ORLEN Lietuva, ORLEN Deutschland GmbH, Unipetrol Deutschland GmbH).

Szczegółowe informacje dotyczące ryzyka płynności zostały przedstawione w nocie 33.7 do Skonsolidowanego Sprawozdania Finansowego za 2011 rok.

Ryzyka rynkowe

Grupa ORLEN prowadząc działalność gospodarczą jest narażona na szereg ryzyk rynkowych związanych z otoczeniem makroekonomicznym.

Grupa ORLEN zarządza ryzykami rynkowymi w oparciu o politykę zarządzania ryzykiem rynkowym, określającą zasady pomiaru ekspozycji na poszczególne ryzyka oraz parametry i horyzont czasowy ich instrumentów zabezpieczających. Za realizację procedur wynikających z polityki zarządzania ryzykiem rynkowym odpowiedzialne są wskazane komórki organizacyjne pod nadzorem Komitetu Ryzyka Finansowego PKN ORLEN, Zarządu PKN ORLEN i Rady Nadzorczej PKN ORLEN.

Zarządzanie ryzykiem rynkowym w Grupie ORLEN ma na celu ograniczenie niepożądanych wpływów zmian czynników ryzyka rynkowego na przepływy pieniężne oraz wyniki w krótkim oraz średnim horyzoncie czasowym.

Grupa ORLEN realizuje cele zarządzania ryzykiem w oparciu o strategie zabezpieczające wykorzystujące instrumenty pochodne. Stosowanie instrumentów pochodnych ma wyłącznie za zadanie ograniczenie ryzyka zmian wartości godziwej i ryzyka zmian przepływów pieniężnych. Grupa ORLEN stosuje tylko te instrumenty, które jest w stanie wycenić wewnętrznie z zastosowaniem standardowych modeli wyceny dla danego instrumentu. Pozyskując wycenę rynkową instrumentów, Grupa ORLEN polega na informacjach uzyskanych z wiodących na danym rynku banków oraz firm brokerskich lub serwisów informacyjnych. Transakcje zawierane są wyłącznie z wiarygodnymi partnerami, dopuszczonymi do udziału w transakcjach w wyniku zastosowania odpowiednich procedur i podpisania odpowiedniej dokumentacji.

Najważniejsze ryzyka rynkowe na które narażona jest Grupa ORLEN obejmują:

Ryzyko cen surowców i produktów naftowych

Działalność operacyjna Grupy ORLEN obejmuje ryzyka:

  • zmiany cen ropy naftowej zużywanej do przerobu,
  • obowiązku utrzymywania zapasów ropy naftowej i paliw,
  • fluktuacji dyferencjału Ural/Brent,
  • zmian cen sprzedaży produktów rafineryjnych i petrochemicznych, które uzależnione są od notowań ropy naftowej i produktów na rynkach światowych.

Na dzień 31 grudnia 2011 roku występowały instrumenty zabezpieczające ryzyko zmian cen surowców i produktów naftowych wynikające z zabezpieczenia przepływów pieniężnych w związku ze sprzedażą/zakupem ropy naftowej, benzyn i oleju napędowego.

Szczegółowe informacje dotyczące ryzyka cen surowców i produktów naftowych zostały przedstawione w nocie 33.7 do Skonsolidowanego Sprawozdania Finansowego za 2011 rok.

Ryzyko walutowe

Grupa ORLEN narażona jest na ryzyko walutowe wynikające z należności i zobowiązań krótkoterminowych, środków pieniężnych i ich ekwiwalentów, wydatków inwestycyjnych oraz zobowiązań z tytułu kredytów w walutach obcych oraz przyszłych planowanych przepływów pieniężnych z tytułu sprzedaży i zakupów towarów oraz produktów rafineryjnych i petrochemicznych. Ekspozycja walutowa jest zabezpieczana instrumentami typu forward lub swap.

Dla kursu USD/PLN występuje częściowo naturalny hedging, gdyż przychody ze sprzedaży produktów uzależnionych od kursu USD są równoważone przez koszty zakupu ropy w tej samej walucie. W przypadku kursu EUR/PLN, w walucie tej denominowane są przychody ze sprzedaży produktów petrochemicznych.

Dla tej grupy pozycji hedging naturalny występuje w ograniczonym zakresie (np. odsetki od kredytów denominowane w EUR, część zakupów inwestycyjnych).

Szczegółowe informacje dotyczące ryzyka walutowego zostały przedstawione w nocie 33.7 do Skonsolidowanego Sprawozdania Finansowego za 2011 rok.

Ryzyko stopy procentowej

Ryzyko zmienności przepływów pieniężnych z tytułu stopy procentowej wynika z udzielonych pożyczek, posiadanych lokat bankowych oraz zobowiązań z tytułu kredytów i pożyczek opartych o zmienne stopy procentowe. PKN ORLEN posiada transakcje pochodne zabezpieczające (swapy procentowe – IRS) część ryzyka przepływów pieniężnych z tytułu stopy procentowej, dla których stosuje rachunkowość zabezpieczeń przepływów pieniężnych, natomiast Grupa ANWIL dla instrumentu swap walutowo-procentowy (CCIRS) nie stosuje rachunkowości zabezpieczeń.

Zabezpieczanie ryzyka stóp procentowych odbywa się na zasadzie identyfikacji przepływów finansowych narażonych na zmienność stóp procentowych, wynikających z bieżącej ekspozycji Grupy ORLEN.

Szczegółowe informacje dotyczące ryzyka stopy procentowej zostały przedstawione w nocie 33.7 do Skonsolidowanego Sprawozdania Finansowego za 2011 rok.

Ryzyko związane z dostawą surowców

Dostawy surowców w Grupie ORLEN są realizowane w głównej mierze poprzez system rurociągów, transport lądowy oraz morski. Ryzyko związane z dostawą surowców wynika z konieczności terminowego zabezpieczenia dopływu surowców do produkcji.

Czynniki, które mają istotny wpływ na realizację dostaw surowców do spółek Grupy ORLEN dotyczą głównie sytuacji politycznej w państwach eksportujących ropę, sprawności systemu rurociągów i linii kolejowych oraz warunków pogodowych.

Przyjęta przez PKN ORLEN strategia ma za zadanie przeciwdziałać zaburzeniom w dostawach surowców, głównie poprzez dywersyfikację ich źródeł oraz dostosowanie instalacji produkcyjnych do przerobu różnych gatunkowo typów surowców. Dodatkowo Grupa ORLEN realizuje inwestycje mające na celu pozyskanie własnych źródeł gazu i ropy naftowej.

Ryzyko zmian regulacji prawnych

Ryzyko wynikające ze zmian w przepisach prawnych dotyczy głównie realizacji Narodowego Celu Wskaźnikowego (NCW), limitów ilościowych przyznawanych uprawnień do emisji CO2 oraz regulacji w kwestii gromadzenia i magazynowania zapasów obowiązkowych.

Zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z 2007 roku w ramach dostosowania do regulacji wspólnotowego prawa w zakresie udziału energii z odnawialnych źródeł, poprawy efektywności energetycznej oraz redukcji emisji gazów cieplarnianych – tzw. pakietu 3x20, począwszy od 2008 roku na producentów paliw nakłada się obowiązek spełnienia Narodowego Celu Wskaźnikowego (NCW). NCW określa minimalny udział biokomponentów i innych paliw odnawialnych liczony według wartości opałowej w ogólnej ilości paliw i biopaliw ciekłych zużywanych w ciągu roku kalendarzowego w transporcie.

Od 1 maja 2011 roku zniesione zostały ulgi podatkowe związane z wykorzystywaniem biokomponentów i biopaliw, co dodatkowo skutkuje wzrostem kosztów realizacji wyznaczonego poziomu wskaźnika NCW.

Wskaźnik NCW w latach 2008 – 2011 (%)

2008 2009 2010 2011
Wartość wskaźnika NCW 3,45 4,60 5,75 6,20

Istotne ryzyko zmian regulacji prawnych dotyczy także ograniczeń w liczbie przyznawanych uprawnień do emisji CO2. Zgodnie z obowiązującymi przepisami przyjętego przez Unię Europejską Protokołu z Kioto do Ramowej Konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatycznych, podmioty gospodarcze otrzymują przydział uprawnień, które określają maksymalną dopuszczalną wielkość emisji CO2 wynikającą z rodzaju prowadzonej działalności gospodarczej. Przekroczenie wyznaczonych limitów powoduje nałożenie kar finansowych.

W związku z tym Grupa ORLEN corocznie weryfikuje liczbę posiadanych uprawnień i określa sposoby bilansowania niedoborów/ nadwyżek w ramach transakcji wewnątrzgrupowych oraz na rynku terminowym i spot. W 2011 roku Grupa ORLEN sprzedała posiadane nadwyżki uprawnień do emisji CO2 oraz zawarła terminowe transakcje zakupu uprawnień.

Z punktu widzenia działalności operacyjnej znaczące ryzyko wynika również z obowiązującego w Polsce systemu utrzymywania zapasów obowiązkowych, regulowanego ustawą z dnia 16 lutego 2007 roku o zapasach ropy naftowej, produktów naftowych i gazu ziemnego oraz zasadach postępowania w sytuacjach zagrożenia bezpieczeństwa paliwowego państwa i zakłóceń na rynku naftowym. Nakłada ona na wszystkie firmy działające na rynku paliw obowiązek gromadzenia rezerw ropy naftowej proporcjonalnych do obrotów. Wartość zapasów obowiązkowych Grupy ORLEN na koniec 2011 roku przekroczyła 8,2 miliarda zł i może się istotnie wahać głównie w efekcie zmian cen ropy naftowej a także osiąganych wolumenów sprzedaży.

Ryzyko zmian trendów w konsumpcji i imporcie paliw

Zmiana trendów w konsumpcji i imporcie paliw może wywierać istotny wpływ na wielkość sprzedaży i poziom możliwych do uzyskania cen na produkty spółek Grupy ORLEN, a tym samym na sytuację finansową Grupy ORLEN. Zmiany poziomu konsumpcji oleju napędowego i benzyny na głównych rynkach działalności Grupy ORLEN przedstawiono poniżej.

Na podstawie danych ARE łączny import paliw do Polski w 2011 roku zmniejszył się w stosunku do 2010 roku o (-) 35 tys. ton (tj. (-) 1,4%) do poziomu 2 442 tys. ton. Import benzyny zwiększył się o blisko 28% i osiągnął poziom 530 tys. ton, co stanowiło około 22% importu wszystkich paliw. Największy import benzyny zanotowano ze Słowacji (około 49%) i Niemiec (około 47%). Szacuje się, że w 2011 roku zaimportowano do Polski około 1 905 tys. ton oleju napędowego tj. o (-) 7% mniej niż w 2010 roku. Import oleju napędowego stanowił około 78% łącznej wielkości importu paliw do Polski. Największa ilość oleju napędowego pochodziła z Niemiec (50%), Litwy (26%) i Słowacji (15%).

Ryzyko związane ze światowym kryzysem gospodarczym, zmianami poziomu wzrostu gospodarczego i stopy bezrobocia

W 2011 roku Grupa ORLEN funkcjonowała w trudnych warunkach rynkowych w związku z pojawieniem się drugiej fali kryzysu finansowego. Negatywny wpływ kryzysu dotyczył głównie osłabienia złotego względem walut obcych, a także pogorszenia popytu na paliwa oraz obniżenia marż na produkty rafineryjne i petrochemiczne. Miało to bezpośrednie odzwierciedlenie w sytuacji finansowej Grupy ORLEN poprzez wpływ na wielkość generowanych przychodów, zysk operacyjny i zysk netto jak również wielkość rozrachunków i zadłużenia w walutach obcych.

Wskaźnik produktu krajowego brutto (PKB) odgrywa znaczącą rolę jako narzędzie określające poziom wzrostu gospodarczego, aktualne trendy oraz cykl koniunkturalny, w którym znajduje się gospodarka. Niekorzystne zmiany poziomu tego wskaźnika są oznaką spowolnienia gospodarczego i skutkują ograniczeniem konsumpcji dóbr w tym również produktów i usług oferowanych przez spółki Grupy ORLEN.

Istotnym wskaźnikiem gospodarczym z punktu widzenia działalności Grupy ORLEN jest również stopa bezrobocia. Wzrost wskaźnika może oznaczać osłabienie popytu na produkty i usługi Grupy ORLEN w związku ze zmniejszeniem siły nabywczej klientów na rynku.

Konsumpcja benzyny i oleju w krajach obsługiwanych przez Grupę ORLEN w latach 2010–2011* (w tys. ton)

Polska

Konsumpcja benzyny i oleju w krajach obsługiwanych przez Grupę ORLEN w latach 2010–2011* (w tys. ton)

Konsumpcja benzyny i oleju w krajach obsługiwanych przez Grupę ORLEN w latach 2010–2011* (w tys. ton)

Niemcy

Konsumpcja benzyny i oleju w krajach obsługiwanych przez Grupę ORLEN w latach 2010–2011* (w tys. ton)

Konsumpcja benzyny i oleju w krajach obsługiwanych przez Grupę ORLEN w latach 2010–2011* (w tys. ton)

Czechy

Konsumpcja benzyny i oleju w krajach obsługiwanych przez Grupę ORLEN w latach 2010–2011* (w tys. ton)

Konsumpcja benzyny i oleju w krajach obsługiwanych przez Grupę ORLEN w latach 2010–2011* (w tys. ton)

Litwa

Konsumpcja benzyny i oleju w krajach obsługiwanych przez Grupę ORLEN w latach 2010–2011* (w tys. ton)

Konsumpcja benzyny i oleju w krajach obsługiwanych przez Grupę ORLEN w latach 2010–2011* (w tys. ton)

* Na podstawie danych z kwietnia 2012 roku.


Marki Grupy ORLEN