Raport_2012_PL_finanse
Teraz jesteś w: Strona głównaFinanse › Istotne czynniki ryzyka rynkowego
dopasuj rozmiar czcionki: A A A

Istotne czynniki ryzyka rynkowego

Prowadząc działalność w wielu obszarach, mamy świadomość towarzyszących nam ryzyk i wyzwań. Wiemy, że mogą one wpływać na procesy biznesowe w naszym Koncernie dlatego staramy się minimalizować ich wpływ stale monitorując i zarządzając ryzykiem.

Ryzyko kredytowe

Grupa ORLEN prowadząc działalność handlową realizuje sprzedaż produktów i usług dla podmiotów gospodarczych z odroczonym terminem płatności, w wyniku czego może powstać ryzyko nieotrzymania należności od kontrahentów za dostarczone produkty i usługi.

W celu zminimalizowania ryzyka kredytowego, a także w celu utrzymywania możliwie najniższego kapitału obrotowego Grupa ORLEN zarządza ryzykiem poprzez obowiązującą procedurę przyznawania kontrahentom limitu kredytu kupieckiego i określenie formy jego zabezpieczenia.

Kontrahent kupujący z odroczonym terminem płatności jest indywidualnie oceniany pod kątem ryzyka kredytowego. Część należności jest ubezpieczana w ramach zorganizowanych programów ubezpieczenia kredytu kupieckiego. Należności kontrahentów są regularnie monitorowane. W przypadku wystąpienia należności przeterminowanych następuje, zgodnie z obowiązującymi procedurami, wstrzymanie sprzedaży i uruchamiane są procedury windykacji.

Kontrahent kupujący z odroczonym terminem płatności jest indywidualnie oceniany pod kątem ryzyka kredytowego. Część należności jest ubezpieczana w ramach zorganizowanych programów ubezpieczenia kredytu kupieckiego. Należności kontrahentów są regularnie monitorowane. W przypadku wystąpienia należności przeterminowanych następuje, zgodnie z obowiązującymi procedurami, wstrzymanie sprzedaży i uruchamiane są procedury windykacji.

Ryzyko kredytowe, wynikające z aktywów z tytułu dodatniej wyceny instrumentów pochodnych, jest uważane za niskie z uwagi na fakt, iż wszystkie transakcje zawierane są z bankami o wysokim ratingu kredytowym. Jednym z istotnych parametrów wyboru banku jest posiadanie ratingu na poziomie nie niższym niż A.

Ryzyko płynności

Grupa ORLEN narażona jest na ryzyko płynności wynikające z relacji aktywów obrotowych do zobowiązań krótkoterminowych. Na dzień 31 grudnia 2012 roku wskaźnik relacji aktywów obrotowych do zobowiązań krótkoterminowych (wskaźnik płynności bieżącej) wynosił 1,7.

W 2007 roku w Grupie ORLEN został uruchomiony Program emisji obligacji. Emisje obligacji umożliwiają Grupie ORLEN wyjście poza tradycyjny rynek bankowy i pozyskanie środków od innych instytucji finansowych, korporacji czy osób fizycznych. Program emisji obligacji jest również wykorzystywany do zarządzania płynnością w ramach jednostek Grupy ORLEN na rynku krajowym i zagranicznym. W roku 2012 dokonywane były emisje obligacji wyłącznie na rynku krajowym.

W celu optymalizacji kosztów finansowych w Grupie ORLEN funkcjonuje system koncentracji środków finansowych w PLN (cash pool) obejmujący na dzień 31 grudnia 2012 roku 23 spółki Grupy ORLEN oraz międzynarodowy system koncentracji środków w walutach EUR, USD i PLN prowadzony dla PKN ORLEN oraz zagranicznych spółek Grupy ORLEN (ORLEN Finance, ORLEN Lietuva, ORLEN Deutschland, Unipetrol a.s. wraz ze Spółkami Grupy Unipetrol).

Ryzyka rynkowe

W PKN ORLEN zasady zarządzania ryzykiem rynkowym są realizowane poprzez wskazane do tego komórki organizacyjne pod nadzorem Komitetu Ryzyka Finansowego PKN ORLEN, Zarządu PKN ORLEN i Rady Nadzorczej PKN ORLEN. Komitet Ryzyka Finansowego, funkcjonujący w PKN ORLEN, jest odpowiedzialny za nadzór oraz koordynację procesu zarządzania ryzykiem finansowym w Grupie ORLEN.

Celem procesu zarządzania ryzykiem rynkowym jest ograniczenie niepożądanych wpływów zmian czynników ryzyka rynkowego na przepływy pieniężne oraz wyniki w krótkim oraz średnim horyzoncie czasowym.

Zarządzanie ryzykiem rynkowym odbywa się za pomocą strategii zabezpieczających, wykorzystujących instrumenty pochodne. Instrumenty pochodne są stosowane wyłącznie do ograniczenia ryzyka zmian wartości godziwej i ryzyka zmian przepływów pieniężnych.

Grupa ORLEN stosuje tylko te instrumenty, które jest w stanie wycenić wewnętrznie z zastosowaniem standardowych modeli wyceny dla danego instrumentu. Pozyskując wycenę rynkową instrumentów, Grupa ORLEN polega na informacjach uzyskanych z wiodących na danym rynku banków oraz firm brokerskich lub serwisów informacyjnych. Transakcje zawierane są wyłącznie z wiarygodnymi partnerami, dopuszczonymi do udziału w transakcjach w wyniku zastosowania odpowiednich procedur i podpisania odpowiedniej dokumentacji.

Najważniejsze ryzyka rynkowe, na które narażona jest Grupa ORLEN obejmują:

ryzyko walutowe

Grupa ORLEN narażona jest na ryzyko walutowe wynikające z należności i zobowiązań krótkoterminowych, środków pieniężnych i ich ekwiwalentów, wydatków inwestycyjnych oraz zobowiązań z tytułu kredytów i obligacji własnych denominowanych w walutach obcych oraz przyszłych planowanych przepływów pieniężnych z tytułu sprzedaży i zakupów towarów oraz produktów rafineryjnych i petrochemicznych. Ekspozycja walutowa jest zabezpieczana instrumentami typu forward lub swap.

Dla kursu USD/PLN występuje częściowo naturalny hedging, gdyż przychody ze sprzedaży produktów uzależnionych od kursu USD są równoważone przez koszty zakupu ropy w tej samej walucie. W przypadku kursu EUR/PLN, w walucie tej denominowane są przychody ze sprzedaży produktów petrochemicznych. Dla tej grupy pozycji hedging naturalny występuje w ograniczonym zakresie (np. odsetki od kredytów denominowane w EUR, część zakupów inwestycyjnych).

ryzyko stopy procentowej

Grupa ORLEN narażona jest na ryzyko zmienności przepływów pieniężnych z tytułu stopy procentowej wynikające z pożyczek, kredytów bankowych i dłużnych papierów wartościowych opartych o zmienne stopy procentowe oraz transakcji pochodnych zabezpieczających ryzyko przepływów pieniężnych.

ryzyko szkód z tytułu prowadzonej działalności i szkód losowych

Grupa ORLEN narażona jest na ryzyko wystąpienia szkód spowodowanych prowadzoną działalnością oraz szkód losowych. W ramach zarządzania ryzykiem, Grupa ORLEN minimalizuje ewentualne negatywne skutki wystąpienia powyższych szkód dzięki posiadaniu profesjonalnego i dostosowanego do indywidualnych potrzeb Grupy ORLEN programu ubezpieczeniowego. Program ten tworzony i zawierany jest przez specjalnie w tym celu utworzoną spółkę typu captive – ORLEN Insurance Ltd. z siedzibą na Malcie.

Poza kompleksowym ubezpieczeniem majątku Grupa ORLEN posiada także inne ubezpieczenia gwarantujące minimalizację negatywnych skutków szkód tj. ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej z tytułu prowadzonej działalności czy ubezpieczenie mienia w transporcie.

ryzyko cen surowców i produktów naftowych

Działalność operacyjna Grupy ORLEN obejmuje ryzyka:

  • zmiany cen ropy naftowej zużywanej do przerobu,
  • związane z obowiązkiem utrzymywania zapasów obowiązkowych ropy naftowej i paliw,
  • zmian wysokości tzw. dyferencjału Brent/Ural (różnice notowań tych gatunków rop),
  • zmian cen sprzedaży produktów rafineryjnych i petrochemicznych, które uzależnione są od notowań ropy naftowej i produktów na rynkach światowych.

Na dzień 31 grudnia 2012 roku występowały instrumenty zabezpieczające ryzyko zmian cen surowców i produktów naftowych wynikające z zabezpieczenia przepływów pieniężnych w związku ze sprzedażą/zakupem ropy naftowej, benzyn i oleju napędowego oraz marż na produktach.

ryzyko związane z dostawą surowców

Dostawy surowców w Grupie ORLEN są realizowane w głównej mierze poprzez systemem rurociągów, transport lądowy oraz morski. Ryzyko związane z dostawą surowców wynika z konieczności terminowego zabezpieczenia dopływu surowców do produkcji.

Czynniki, które mają istotny wpływ na realizację dostaw surowców do spółek Grupy ORLEN dotyczą głównie sytuacji politycznej w państwach eksportujących ropę, sprawności systemu rurociągów i linii kolejowych oraz warunków pogodowych istotnych dla transportu morskiego.

PKN ORLEN podejmuje działania mające na celu zapewnienie stabilnego dopływu surowców, głównie poprzez dywersyfikację źródeł dostaw oraz dostosowanie instalacji produkcyjnych do przerobu różnych gatunkowo typów surowców. Ponadto Grupa ORLEN realizuje szereg konwencjonalnych i niekonwencjonalnych projektów poszukiwawczych mających na celu pozyskanie własnych źródeł gazu i ropy naftowej.

ryzyko zmian regulacji prawnych

Ryzyko wynikające ze zmian przepisów prawnych dotyczy głównie następujących obszarów działalności Grupy ORLEN:

  • przepisów prawa dotyczących biopaliw,
  • limitów ilościowych przyznawanych uprawnień do emisji CO2,
  • przepisów prawa w zakresie certyfikatów energii kolorowej,
  • gromadzenia i magazynowania zapasów obowiązkowych.

Biopaliwa

Zagadnienia dotyczące biopaliw są uregulowane przepisami:

  • ustawy z dnia 25 sierpnia 2006 roku o biokomponentach i biopaliwach ciekłych – regulującej zasady wprowadzania do obrotu biokomponentów i biopaliw ciekłych oraz określania i realizacji Narodowego Celu Wskaźnikowego (NCW),
  • ustawy z dnia 25 sierpnia 2006 roku o systemie monitorowania i kontrolowania jakości paliw – ustalającej współczynnik redukcyjny poziomu NCW na lata 2012 i 2013 w wysokości 0,85,
  • rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 czerwca 2007 w sprawie Narodowych Celów Wskaźnikowych na lata 2008–2013 – ustalającego poziom Narodowego Celu Wskaźnikowego („NCW”) dla poszczególnych lat.

Począwszy od 2008 roku na producentów paliw nakłada się obowiązek spełnienia Narodowego Celu Wskaźnikowego, który określa minimalny udział biokomponentów i innych paliw odnawialnych liczony według wartości opałowej w ogólnej ilości paliw i biopaliw ciekłych zużywanych w ciągu roku kalendarzowego w transporcie.

Aktualnie prowadzone są prace legislacyjne nad zmianą dyrektywy 2009/30/WE oraz 2009/28/WE (tzw. ILUC − Indirect Land Use Change/ Pośrednia zmiana sposobu użytkowania gruntów), która wprowadza wymóg realizacji połowy 10% celu udziału paliw odnawialnych w transporcie w 2020 roku.

W związku z powyższymi dyrektywami ILUC przewiduje się zmiany w ustawie o biokomponentach i biopaliwach ciekłych mające na celu implementację przepisów w zakresie kryteriów zrównoważonego rozwoju (system certyfikacji/śledzenia pochodzenia surowców wykorzystywanych do produkcji biokomponentów) oraz biopaliw następnych generacji liczonych podwójnie do rozliczenia NCW. Zmianie ulegnie również ustawa o systemie monitorowania i kontrolowania jakości paliw w rezultacie implementacji nowych obowiązków monitorowania i redukcji emisji gazów cieplarnianych (GHG) z paliw i energii stosowanej w transporcie (wprowadzenie Narodowych Celów Redukcyjnych – NCR). W przyszłości można spodziewać się również aktualizacji Rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie NCW na lata 2014–2019.

Wskaźnik NCW w latach 2008-2012

Wyszczególnienie j.m. 2008 2009 2010 2011 2012
Wartość wskaźnika NCW % 3,45 4,60 5,75 6,20 6,65

Uprawnienia do emisji CO2

Kwestie praw do emisji CO2 znajdują uregulowanie w następujących aktach prawnych:

  • ustawie z dnia 27 kwietnia 2001 roku Prawo ochrony środowiska
    • regulującej warunki ochrony zasobów środowiska, wprowadzanie substancji lub energii do środowiska, koszty korzystania ze środowiska,
  • ustawie z dnia 28 kwietnia 2011 roku o systemie handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych – określającej m.in. zasady podziału ilości, warunki przyznania i wykorzystania uprawnień do emisji, sankcje w przypadku prowadzenia działalności bez posiadania odpowiedniej ilości praw do emisji.

Na podstawie obowiązujących uregulowań prawnych wynikających z przyjętego przez Unię Europejską Protokołu z Kioto do Ramowej Konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatycznych, spółki Grupy ORLEN, decyzją Rady Ministrów, otrzymały przydział uprawnień do emisji CO2.

Grupa ORLEN corocznie dokonuje weryfikacji liczby uprawnień wraz z określeniem sposobu systematycznego bilansowania stwierdzonych niedoborów/nadwyżek na zasadach transakcji wewnątrzgrupowych, bądź transakcji na rynku terminowym i spot w zależności od sytuacji.

W przyszłości przewiduje się zmniejszenie puli darmowych uprawnień do emisji CO2 już w początkowej fazie obowiązywania trzeciego okresu rozliczeniowego na lata 2013-2020. Dodatkowo producenci energii elektrycznej nie otrzymają puli darmowych uprawnień do emisji.

W związku z powyższym działalność Grupy ORLEN jest narażona na wystąpienie częściowych niedoborów uprawnień do emisji CO2 oraz kosztów ich nabycia z rynku.

W 2012 roku Grupa ORLEN zawarła transakcje zabezpieczające cenę zakupu uprawnień, które w przyszłości zostaną umorzone jako rozliczenie emisji CO2.

Certyfikaty energii kolorowej

Zagadnienia związane z certyfikatami energii kolorowej są uregulowanie w:

  • ustawie z dnia 10 kwietnia 1997 roku Prawo energetyczne oraz rozporządzeniu Ministra Gospodarki dotyczącego energii elektrycznej wytworzonej w odnawialnym źródle energii oraz energii elektrycznej wytworzonej w wysokosprawnej kogeneracji.

Certyfikaty kolorowe są wsparciem dla producentów energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych oraz wytworzonej w wysokosprawnej kogeneracji. Poziom certyfikatów kolorowych jest przyznawany w zależności od wielkości produkcji energii oraz struktury wykorzystywanego paliwa.

Aktualnie trwają prace nad ustawą wprowadzającą tzw. trójpak energetyczny: prawo energetyczne, gazowe i ustawa o odnawialnych źródłach energii, w którym zakłada się przedłużenie do roku 2021 wsparcia dla wytwarzania energii elektrycznej w układach skojarzonych (certyfikaty żółte, fioletowe, czerwone) oraz wsparcie do roku 2030 dla energii elektrycznej wytwarzanej z nowych (uruchamianych od 2013 roku) źródeł kogeneracji (certyfikaty pomarańczowe).

W rezultacie Grupa ORLEN narażona jest na ryzyka związane z regulacjami prawnymi w zakresie ilości przyznanych certyfikatów, zmianami cen certyfikatów oraz z ryzykiem wzrostu kosztów opłat zastępczych.

Zasoby obowiązkowe

W Polsce system utrzymywania zapasów obowiązkowych jest regulowany:

  • ustawą z dnia 16 lutego 2007 roku o zapasach ropy naftowej, produktów naftowych i gazu ziemnego oraz zasadach postępowania w sytuacjach zagrożenia bezpieczeństwa paliwowego państwa i zakłóceń na rynku naftowym.

Ustawa nakłada na wszystkie firmy działające na rynku paliw obowiązek gromadzenia rezerw ropy naftowej lub paliw (z wyłączeniem gazu płynnego LPG). W 2012 roku wielkość zapasów została określona na poziomie co najmniej 76 dni średniej dziennej produkcji lub przywozów, zrealizowanych przez producenta lub handlowca w poprzednim roku.

Dotychczasowe przepisy mogą ulec zmianie na skutek trwających prac nad projektem ustawy dostosowującej prawo do wymogów dyrektywy unijnej 2009/119/WE. W obecnym kształcie projekt ustawy przewiduje między innymi implementację nowej metodologii wyliczenia poziomów zapasów interwencyjnych i w konsekwencji zmianę wymagań dla przedsiębiorców, wprowadzenie tzw. opłaty zapasowej oraz regulacje w zakresie państwowego nadzoru nad dostępnością zapasów obowiązkowych.

Zgodnie z prawem litewskim, poziom zapasów obowiązkowych w 2012 roku wynosił 90 dni, z czego producenci oraz firmy importujące paliwa zabezpieczały poziom 60 dni a 30-dniowe zapasy były utrzymywane przez państwo. Zapasy obowiązkowe paliw i ropy naftowej, zgodnie z ustawodawstwem Republiki Czeskiej, utrzymywane są przez przeznaczoną do tych celów agencję rządową.

ryzyko zmian trendów w konsumpcji i imporcie paliw

Zmiana trendów w konsumpcji oraz imporcie paliw może w istotny sposób kształtować wielkość sprzedaży i poziom możliwych do uzyskania cen na produkty spółek Grupy ORLEN, tym samym przekładając się na sytuację finansową Grupy ORLEN.

Na podstawie danych ARE łączny import paliw do Polski w 2012 roku zmniejszył się w stosunku do 2011 roku o 1 136 tys. ton (r/r), tj. o 46,7% do poziomu 1 299 tys. ton. Import oleju napę dowego zmniejszył się o blisko 55% (r/r) i osiągnął poziom 862 tys. ton, co stanowiło ok. 66% importu wszystkich paliw. Największa ilość oleju napędowego pochodziła z Niemiec (54%), Słowacji (27%) i Litwy (13%). Szacuje się, że w 2012 roku zaimportowano do Polski ok. 437 tys. ton benzyn, tj. o 17,5% mniej niż w roku 2011. Największy import benzyn zanotowano z Niemiec (57%) i Słowacji (38%).

Grupa ORLEN działając na rynku obrotu paliw jest narażona na ryzy ko wynikające z działalności tzw. szarej strefy, związanej przede wszystkim z wprowadzeniem na rynek tańszego paliwa z pominięciem obowiązków zapłaty podatków.

Wysokie ceny paliw spowodowały, że na rynku pojawia się coraz więcej firm, które sprzedają paliwa po zaniżonych cenach, co prowadzi do zachwiania równowagi rynkowej i w konsekwencji negatywnie wpływa na poziom przychodów oraz pozycję konkurencyjną Grupy ORLEN. Branża paliwowa ocenia, że około miliona ton paliw czyli 7% rynku paliw może być sprzedawane w szarej strefie.

Marki Grupy ORLEN