PL EN

Rozmiar tekstu:

A A A
Raport rocznyGrupy ORLEN
Raport odpowiedzialnegoBiznesu

Porównaj z tekstem

Istotne czynniki ryzyka rynkowego

Grupa ORLEN w toku prowadzonej działalności gospodarczej prowadzi bieżący monitoring i ocenę ryzyk oraz podejmuje działania mające na celu minimalizację ich wpływu na sytuację finansową. PKN ORLEN opracował i wdrożył Politykę i Procedurę Zarządzania Ryzykiem Korporacyjnym, które kompleksowo uregulowały proces funkcjonowania Zintegrowanego Systemu Zarządzania Ryzykami Korporacyjnymi (ERM – Enterprise Risk Management). System Zarządzania Ryzykiem Korporacyjnym zapewnia właściwe informacje o ryzykach występujących w Grupie ORLEN i skuteczność zarządzania nimi, przez co jest jednym z kluczowych narzędzi wspierających skuteczną realizację celów strategicznych i operacyjnych.

Zintegrowany System Zarządzania Ryzykiem Korporacyjnym.

Zintegrowany System Zarządzania Ryzykiem Korporacyjnym.

Głównym celem wdrożonego systemu jest identyfikacja ryzyk mogących mieć wpływ na działalność Grupy ORLEN i realizację celów biznesowych, a także utrzymywanie poziomu ryzyka w ustalonych granicach. Zdefiniowane w modelu ryzyka są przypisane do realizowanych procesów z odpowiedzialnością za nie przypisaną do właścicieli ryzyk czyli pracowników, którzy ze względu na zajmowane stanowisko i zakres odpowiedzialności zarządzają głównymi mechanizmami kontrolnymi mającymi minimalizować skutki ewentualnej materializacji ryzyka.

Ocena ryzyka jest procesem regularnym. Odbywa się dwa razy w danym roku i obejmuje ocenę istotności każdego z ryzyk poprzez:

  • ocenę ryzyka brutto czyli stanu przed wprowadzeniem mechanizmów kontrolnych w odniesieniu do danego ryzyka,
  • testowanie i ocenę działania mechanizmów kontrolnych,
  • ocenę ryzyka netto czyli stanu istniejącego przy obecnie funkcjonujących mechanizmach kontrolnych w ramach danego ryzyka.

W wyniku każdorazowej oceny mechanizmów kontrolnych oraz ryzyk następuje określenie odpowiednich planów działań naprawczych dotyczących poszczególnych ryzyk oraz opracowanie raportów z aktualnego profilu ryzyka PKN ORLEN i oceny poszczególnych procesów.

RYZYKA RYNKOWE

Ryzyka towarowe

W ramach prowadzonej działalności operacyjnej Grupa ORLEN narażona jest głównie na poniższe ryzyka towarowe:

  • ryzyko zmian marż rafineryjnych i petrochemicznych realizowanych na sprzedaży produktów,
  • ryzyko zmiany wysokości dyferencjału Brent/Ural,
  • ryzyko zmiany cen ropy naftowej i produktów związane z niedopasowaniem czasowym występującym przy zakupie drogą morską części ropy naftowej do przerobu bądź okresowym ponadnormatywnym stanem zapasów operacyjnych ropy naftowej, półproduktów lub produktów oraz zawartymi transakcjami przyszłej sprzedaży produktów,
  • ryzyko zmiany cen uprawnień do emisji CO2,
  • ryzyko zmiany cen ropy naftowej i produktów rafineryjnych związane z obowiązkiem utrzymywania zapasów obowiązkowych ropy naftowej i paliw.

W ramach wypracowanych strategii zabezpieczających, Grupa ORLEN zabezpiecza w sposób nieregularny zarówno ryzyko marży rafineryjnej jak również ryzyko zmiany wysokości dyferencjału Brent/Ural.

Ryzyko zmiany cen ropy naftowej i/lub produktów związane z niedopasowaniem czasowym jest w sposób systematyczny i regularny identyfikowane oraz zabezpieczane.

Grupa ORLEN w sposób regularny zarządza ryzykiem zmiany cen uprawnień do emisji CO2, poprzez przynajmniej coroczne weryfikacje liczby uprawnień do emisji CO2 oraz określanie sposobu zbilansowania przyszłych niedoborów lub nadwyżek. W 2013 roku Grupa zawarła terminowe transakcje zakupu uprawnień, które w przyszłości zostaną umorzone jako rozliczenie emisji CO2. Wyceny tych transakcji nie podlegają ujęciu w skonsolidowanym sprawozdaniu finansowym, gdyż zakupione prawa do emisji wykorzystane zostaną na potrzeby własne.

Ryzyko zmiany cen ropy naftowej i produktów rafineryjnych związane z obowiązkiem utrzymywania zapasów obowiązkowych ropy naftowej i paliw nie jest celowo zabezpieczane z uwagi na wolumen, permanentny charakter przedmiotowej ekspozycji oraz niegotówkowy charakter wpływu ryzyka na wyniki Grupy ORLEN.

Ryzyko zmian kursów walutowych

W ramach prowadzonej działalności Grupa ORLEN narażona jest na następujące rodzaje ryzyk związanych ze zmianami kursów walutowych:

  • ekonomiczna ekspozycja walutowa w perspektywie kolejnych 12 miesięcy wynikająca z wpływów pomniejszonych o wydatki indeksowane lub denominowane w walucie innej niż waluta funkcjonalna, 
  • bilansowa ekspozycja walutowa wynikająca z denominowanych w walutach obcych aktywów (należności z tytułu dostaw i usług oraz pozostałe należności, środki pieniężne i ich ekwiwalenty, inne) i pasywów (zobowiązania z tytułu dostaw i usług oraz pozostałe zobowiązania, kredyty, dłużne papiery wartościowe, inne),
  • ryzyko walutowe związane z wydatkami inwestycyjnymi.

Ryzyko związane z ekonomiczną ekspozycją walutową jest regularnie i aktywnie zabezpieczane przy wykorzystaniu terminowych transakcji kupna lub sprzedaży waluty.

W ramach wypracowanych strategii zabezpieczających Grupa ORLEN w sposób oportunistyczny zabezpiecza wybrane elementy bilansowej ekspozycji walutowej.

Ryzyko walutowe związane z wydatkami inwestycyjnymi jest regularnie zabezpieczane przy wykorzystaniu terminowych transakcji kupna walut obcych, w których ponoszone są wydatki.

Ryzyko zmian stóp procentowych

Grupa ORLEN narażona jest na ryzyko zmienności przepływów pieniężnych z tytułu zmian stóp procentowych wynikające z posiadanych aktywów oraz pasywów dla których przychody oraz koszty odsetkowe są uzależnione od zmiennych stóp procentowych.

Grupa ORLEN zabezpiecza skonsolidowaną ekspozycję na zmienność przepływów pieniężnych z tytułu zmiany stóp procentowych. Kluczowym miernikiem ekspozycji Grupy na ryzyko stopy procentowej jest wskaźnik udziału w całości zadłużenia netto pozycji dla których koszty odsetkowe są uzależnione od zmiennych stóp procentowych. Celem zarządzania ryzykiem stopy procentowej jest utrzymanie powyższego wskaźnika na określonym poziomie w zdefiniowanym horyzoncie czasowym. W tym celu wykorzystywane są swapy procentowe oraz walutowe swapy procentowe.


RYZYKO PŁYNNOŚCI I KREDYTOWE

Grupa ORLEN narażona jest na ryzyko płynności wynikające z relacji aktywów obrotowych do zobowiązań krótkoterminowych. Na koniec 2013 roku wskaźnik relacji aktywów obrotowych do zobowiązań krótkoterminowych (wskaźnik płynności bieżącej) znajdował się na bezpiecznym poziomie i wynosił 1,5.

Celem procesu zarządzania ryzykiem płynności finansowej jest zapewnienie bezpieczeństwa i stabilizacji finansowej Grupy ORLEN, a podstawowym narzędziem ograniczającym powyższe ryzyko jest bieżący przegląd dopasowania terminów zapadalności aktywów i pasywów. Dodatkowo Grupa ORLEN realizuje politykę dywersyfikacji źródeł finansowania oraz wykorzystuje szereg narzędzi dla efektywnego zarządzania płynnością.

Największy udział w finansowaniu Grupy ORLEN ma sektor bankowy zapewniający finansowanie w formie kredytów konsorcjalnych (stanowiących trzon finansowania) oraz kredytów bilateralnych (kredyty w rachunku bieżącym, linie wielocelowe, kredyty inwestycyjne) o zróżnicowanej strukturze zapadalności.

Mając na uwadze coraz bardziej restrykcyjne uregulowania dotyczące pozyskiwania długoterminowego finansowania bankowego Grupa ORLEN korzysta dodatkowo z dwóch programów emisji obligacji umożliwiających wykorzystanie zasobów poza rynkiem bankowym.

Obligacje emitowane w ramach Programu realizowanego od 2007 roku mogą być nabywane przez instytucje finansowe i przedsiębiorstwa. Powyższy program jest również wykorzystywany do zarządzania kapitałem obrotowym w ramach Grupy ORLEN.

W 2013 roku został dodatkowo uruchomiony publiczny program emisji obligacji, skierowany do inwestorów detalicznych.

Grupa ORLEN ocenia również ryzyko kredytowe związane z posiadanymi środkami pieniężnymi i lokatami bankowymi jako niskie, gdyż wszystkie podmioty, w których lokowane są środki pieniężne działają w sektorze finansowym i należą do nich banki krajowe oraz oddziały banków zagranicznych o dużej wiarygodności kredytowej (rating).

Miarą ryzyka kredytowego jest kwota maksymalnego ryzyka kredytowego dla poszczególnych klas aktywów finansowych, która odpowiada ich wartości księgowej. W celu zminimalizowania ryzyka Grupa ORLEN na dzień 31 grudnia 2013 roku otrzymała gwarancje bankowe i ubezpieczeniowe w wysokości odpowiednio 2 223 mln zł. Grupa ORLEN dodatkowo przyjmuje od swoich odbiorców zabezpieczenie w postaci blokad środków na rachunkach bankowych, hipotek i weksli.

Grupa ORLEN narażona jest na ryzyko kredytowe związane z gwarancjami udzielonymi na rzecz kontrahentów. Maksymalny poziom ekspozycji wynikającej z udzielonych gwarancji to kwota, którą Grupa ORLEN zmuszona byłaby zapłacić w przypadku żądania wypłaty gwarancji przez kontrahenta. Kwota poręczeń i gwarancji dotyczących zobowiązań wobec osób trzecich wystawionych w toku bieżącej działalności na dzień 31 grudnia 2013 roku wyniosła 508 mln zł i dotyczyła głównie gwarancji i poręczeń należytego wykonania umowy, gwarancji celnych, wadialnych, gwarancji płatności.

Ryzyko kredytowe związane jest z wiarygodnością kredytową klientów, z którymi zawierane są transakcje sprzedaży. Grupa prowadząc działalność handlową we współpracy z klientami stosuje odroczony termin płatności. Udzielenie kredytu kupieckiego obarczone jest ryzykiem związanym z nieuregulowaniem przez kontrahentów należności za dostarczone produkty i usługi.

Powyższe ryzyko w skali Grupy ORLEN jest częściowo ograniczone poprzez występowanie dużej liczby kontrahentów z kredytem kupieckim rozproszonych w różnych sektorach gospodarki krajowej i zagranicznej.

W celu zminimalizowania powyższego ryzyka stosowane są procedury przyznawania kontrahentom limitu kredytu kupieckiego. Każdorazowo dokonywane są oceny sytuacji finansowej kontrahentów, sprawdzana jest ich wiarygodność i wypłacalność. Nieodłącznym elementem procesu zarządzania ryzykiem kredytowym realizowanego w Grupie jest bieżący przegląd rotacji należności. Grupa przyjmuje różne formy prawne zabezpieczenia wierzytelności (hipoteki, gwarancje, poręczenia, blokady środków na rachunku bankowym, kaucje, weksle). Dla klientów, którym udzielany jest kredyt kupiecki w początkowym okresie współpracy obowiązującą formą płatności jest przedpłata lub gotówka. Grupa ORLEN sporządza zestawienia struktury wiekowej należności co ogranicza problemy braku terminowego regulowania należności przez kontrahentów.

W celu ograniczenia ryzyka niewypłacalności klientów Grupa ORLEN dodatkowo ubezpiecza część należności w ramach zorganizowanych programów ubezpieczenia kredytu kupieckiego.


RYZYKA BRANŻOWE

Grupa ORLEN jest dodatkowo narażona na ryzyka specyficzne dla firm prowadzących działalność w sektorze rafineryjnym. Do najważniejszych ryzyk związanych z branżą i otoczeniem rynkowym należą:

  • Konsumpcja paliw

Ogólna sytuacja gospodarcza wywiera istotny wpływ na rynkowy poziom konsumpcji paliw i tym samym determinuje poziom sprzedaży i cen produktów Grupy ORLEN oraz jej sytuację finansową. Grupa ORLEN działając na rynku paliw jest narażona na ryzyko wynikające z działalności tzw. „szarej strefy”, związanej przede wszystkim z wprowadzeniem na rynek tańszego paliwa z pominięciem obowiązków zapłaty podatków. Według szacunkowych danych POPiHN szara strefa osiągnęła w 2013 roku 10-12% udziału polskiego rynku paliw, co odpowiada ponad 1 mln ton paliw.

  • Przerób ropy naftowej / dostawy surowców

Grupa ORLEN jest narażona na zakłócenia przerobu ropy spowodowane nieregularnymi dostawami surowca, niedostępnością usług transportowych za pośrednictwem rurociągu oraz niestabilną sytuacją w państwach wydobywających ropę naftową. Istotne znaczenie może mieć również zmiana parametrów dostarczanej ropy i związane z nimi niższe uzyski produktów białych, a także prowadzone postoje remontowe instalacji produkcyjnych.

Rozbudowa istniejących i budowa nowych rafinerii w Rosji może skutkować zmniejszeniem wolumenów rosyjskiej ropy naftowej kierowanej na eksport i w konsekwencji zmniejszeniem dostępności tego surowca dla odbiorców europejskich, w tym Grupy ORLEN. Dodatkowo, wyższy popyt na ropę naftową w Chinach może spowodować zwiększenie eksportu rosyjskiej ropy naftowej na rynki azjatyckie i w konsekwencji jej mniejszą dostępność na rynkach europejskich.
Poziom przerobu ropy naftowej determinuje wielkość podaży produktów Grupy ORLEN na rynku i tym samym wyniki finansowe Grupy.

Zakupy gazu opierają się na wieloletniej umowie pomiędzy PKN ORLEN i PGNiG oraz na krótkoterminowych umowach z dostawcami alternatywnymi. Dzięki liberalizacji rynku spółki Grupy ORLEN mają możliwość pozyskiwania gazu od lokalnych dostawców. Ze względu na brak mechanizmów cenowych istniejących na płynnych rynkach gazu w Europie, ceny gazu w Polsce mogą być niższe lub wyższe od cen na sąsiednich deregulowanych rynkach (takich jak rynek niemiecki lub czeski). Grupa ORLEN podejmuje działania mające na celu zapewnienie stabilnych dostaw surowców, głównie poprzez dywersyfikację źródeł dostaw oraz dostosowanie instalacji produkcyjnych do przerobu różnych gatunkowo typów surowców. Ponadto Grupa ORLEN realizuje szereg projektów poszukiwawczo-wydobywczych w celu pozyskania własnych źródeł gazu i ropy naftowej.

W zakresie logistyki produktowej Grupa ORLEN jest w dużej mierze uzależniona od lokalnych firm takich jak PERN „Przyjażń” SA i należąca do niej spółka OLPP Sp. z o.o. w Polsce oraz ČEPRO w Republice Czeskiej. Logistyka produktowa rafinerii w Możejkach jest uzależniona od jedynego dostawcy usługi przewozu koleją, którym jest spółka AB Lietuvos Geležinkeliai. Zmiany taryf narodowych monopolistów mają bezpośredni wpływ na koszty logistyki produktowej Grupy ORLEN i w efekcie mogłyby mieć wpływ na wyniki finansowe Grupy ORLEN.

  • Koszty realizacji Narodowego Celu Wskaźnikowego

Począwszy od 2008 roku na producentach paliw spoczywa obowiązek spełnienia Narodowego Celu Wskaźnikowego (NCW), który określa minimalny udział biokomponentów i innych paliw odnawialnych, liczony według wartości opałowej, w ogólnej ilości paliw i biopaliw ciekłych zużywanych w ciągu roku kalendarzowego w transporcie. W przypadku niespełnienia tych celów na producenta paliw może zostać nałożona kara w szacunkowej wysokości ok. 17,5 tys. zł za tonę niewprowadzonego biokomponentu. Od 1 stycznia 2012 roku istnieje możliwość skorzystania z obniżonego wskaźnika NCW - skorygowanego o współczynnik redukcyjny w wysokości 0,85 celu NCW na dany rok w przypadku wykorzystania w produkcji paliw min. 70% biokomponentów pochodzących od producentów krajowych zarejestrowanych w rejestrze wytwórców prowadzonym przez Agencję Rynku Rolnego.

  • Uprawnienia do emisji CO2

W dniu 26 lutego 2014 roku Komisja Europejska zatwierdziła projekt wykazu instalacji ze wstępnymi wielkościami przydziałów bezpłatnych uprawnień do emisji CO2. Proces legislacyjny na szczeblu krajowym jest w trakcie finalizacji. Dodatkowo PKN ORLEN zostaną przydzielone uprawnienia do emisji CO2 z tytułu produkcji energii elektrycznej za 2013 rok. Ilość uprawnień do emisji nieodpłatnie przyznanych Grupie ORLEN może nie być wystarczająca do realizacji jej potrzeb i w konsekwencji może wystąpić konieczność zakupu dodatkowych uprawnień po zmiennych cenach rynkowych lub ograniczenia produkcji.

W ramach zarządzania emisjami CO2 Grupa ORLEN corocznie monitoruje i bilansuje emisję CO2 na podstawie danych produkcyjnych dla instalacji objętych systemem handlu emisjami oraz dokonuje bilansowania stwierdzonych niedoborów/nadwyżek na zasadach transakcji wewnątrzgrupowych, bądź transakcji na rynku terminowym i spot.

  • Certyfikaty energii kolorowej

Certyfikaty kolorowe są wsparciem dla producentów energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych oraz wytworzonej w wysokosprawnej kogeneracji. Poziom przyznawanych darmowych certyfikatów kolorowych zależy od wielkości produkcji energii oraz struktury wykorzystywanego paliwa.

Sejmowe prace legislacyjne nad nowelizacją ustawy prawo energetyczne zmierzają do przywrócenia w horyzoncie do 2018 roku systemu wsparcia wysokosprawnej kogeneracji, jednakże wydane a nie umorzone certyfikaty kogeneracyjne przed wejściem w życie ww. ustawy utraciły swoją ważność.

  • Emisje przemysłowe

Dyrektywa w Sprawie Emisji Przemysłowych wprowadza od 2016 roku znacznie ostrzejsze od obecnie obowiązujących standardy emisji dwutlenku siarki, azotu i pyłu. Niezachowanie standardów emisji przemysłowych może mieć istotny wpływ na działalność Grupy ORLEN oraz jej wyniki finansowe. Wychodząc naprzeciw powyższym wymaganiom Grupa ORLEN realizuje budowę instalacji odsiarczania, odazotowania i odpylania spalin, które redukować będą o ponad 90% emisję dwutlenku siarki i azotu oraz pyłu z Elektrociepłowni w Płocku.

  • Zapasy obowiązkowe

Utrzymywanie zapasów obowiązkowych wiąże się z kosztami ich finansowania i magazynowania a dodatkowo powoduje powstanie ryzyka niegotówkowego wpływu na wyniki operacyjne Grupy ORLEN na skutek zmian cen rynkowych utrzymywanych zapasów.

  • Ryzyko szkód z tytułu prowadzonej działalności i szkód losowych

Grupa ORLEN narażona jest na ryzyko wystąpienia szkód spowodowanych prowadzoną działalnością oraz szkód losowych. Grupa ORLEN minimalizuje ewentualne negatywne skutki wystąpienia powyższych szkód dzięki posiadaniu profesjonalnego i dostosowanego do indywidualnych potrzeb Grupy ORLEN programu ubezpieczeniowego. Program ten tworzony i zawierany jest przez specjalnie w tym celu utworzoną spółkę typu captive - ORLEN Insurance Ltd. Pokrycie ubezpieczeniowe gwarantowane w ramach polis wystawianych przez ORLEN Insurance Ltd. jest reasekurowane przez największe międzynarodowe firmy ubezpieczeniowe i reasekuracyjne w ramach programu, którego liderem jest AIG Europe oraz Allianz, a w którym uczestniczą największe światowe i polskie towarzystwa ubezpieczeniowe tj. m.in. AIG, Allianz, HDI, Munich Re, ACE a także polskie firmy PZU i TUiR Warta. Poza kompleksowym ubezpieczeniem majątku Grupa ORLEN posiada także inne ubezpieczenia gwarantujące minimalizację negatywnych skutków szkód tj. ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej z tytułu prowadzonej działalności czy ubezpieczenie mienia w transporcie.

  • Postępowania sądowe i regulacyjne, kontrole podatkowe celne i akcyzowe

Spółki Grupy ORLEN są lub mogą być potencjalnie zaangażowane w przyszłości w postępowania sądowe lub regulacyjne. Prowadzonych jest również szereg kontroli podatkowych, celnych, akcyzowych. Mimo, że Grupa ORLEN nie spodziewa się obecnie, aby którekolwiek z ww. postępowań, których jest stroną, mogło mieć istotny negatywny wpływ na jej sytuację finansową i wyniki działalności, brak jest pewności, że ostateczny wynik obecnych bądź przyszłych postępowań nie będzie miał istotnego negatywnego wpływu na wyniki Grupy ORLEN lub jej sytuację finansową.

  • Ryzyko zmian w obowiązujących przepisach prawnych

Zmiany w przepisach lub nowe regulacje mogą wywierać istotny wpływ na Grupę ORLEN, jej sytuację finansową i wyniki działalności.
 

Schowek

Zwiń